آیه ۴۳ سوره مریم
در ادامه بررسی آیاتی که ادعا می‌شود دلالت به تقلید دارند، به این آیه می‌رسیم که در سوره مریم، آیه ۴۳ حضرت ابراهیم(ع) به پدرش می‌فرماید:
يَا أَبَتِ إِنِّي قَدْ جَاءَنِي مِنَ الْعِلْمِ مَا لَمْ يَأْتِكَ فَاتَّبِعْنِي أَهْدِكَ صِرَاطًا سَوِيًّا ﴿مریم ٤٣﴾
ای پدر! به راستی دانشی برای من آمده که برای تو نیامده است؛ پس، از من پیروی کن تا تو را به راهی راست هدایت کنم.
به صورت جسته گریخته دیده می‌شود[1] که برخی افراد به این آیه تمسک می‌کنند تا بگویند همانطور که ابراهیم(ع) به پدرش فرمود «من علم دارم، از من پیروی کن» پس مکلفین هم از اهل علم پیروی کنند و این همان تقلید است. در حالی که آیه از لفظ تبعیت استفاده کرده و نه تقلید، و قبلا توضیح داده شد که تبعیت با تقلید فرق می‌کند. اگر کسی با پرسیدن دلیل و برهان از ابراهیم(ع) پیروی کند، باز هم تبعیت کرده است و به راه راست هدایت شده است، یعنی با عدم تقلید هم مصداق این آیه شده است. پس برای ادعای اینکه ابراهیم(ع) فقط نوع بدون دلیل پیروی را توصیه کرده است، نشانه و دلیلی لازم است.
ولی سیاق آیات قبلی و بعدی سیاق استدلال و محاجه و طلب دلیل و ارايه دلیل مخالف است و این نیست که ابراهیم(ع) بگوید «چون من علم دارم و تو نداری پس از من پیروی چشم‌وگوش‌بسته و بدون پرسیدن دلیل کن و همین تو را بس است، مجزی است» خیر. بلکه سعی دارد با دلیل و پرسش و پاسخ او را هدایت کند. شاید به همین دلیل است که تا این لحظه در تفسیر و کتاب معتبری از این آیه برداشت به تقلید پیدا نشده است. فقط در وب‌سایت ویکی‌فقه و الکتاب آیه ۴۳ سوره مریم به تقلید ربط داده شده، آن هم بدون هیچ ارجاعی به کتاب یا تفسیر مشخص، و همچنین در هر دو سایت هم هویت نویسنده مشخص نیست تا آثار احتمالی دیگرشان پیگیری و بررسی شود چه دفاعی برای این برداشت دارند.
خود اینکه حضرت ابراهیم(ع) برای اثبات هدایت شده بودنش می‌گوید «برای من علمی آمده است» هم نشان می‌دهد نوع هدایت خودش بر اساس علم بوده است و شایسته است ابراهیم(ع) همان نوع هدایت را برای دیگران هم بخواهد نه اینکه راه فیض را ببندد و بگوید من با علم از خدا پیروی می‌کنم ولی شما بدون علم از من پیروی کنید. همین که می‌گوید من طبق علم راه راست را می‌روم، اگر کسی واقعا می‌خواهد تابع ابراهیم(ع) باشد، او هم باید طبق علم برود. به عبارت دیگر وقتی دین ابراهیم(ع) بر اساس علم بوده است اگر پیروانش دین تقلیدی داشته باشند، نمی‌توانند خود را تابع صد در صد و تمام و کمال ابراهیم بدانند چون آنها نوع دیگری دین‌داری می‌کنند. [2]
به عنوان یک شاهد که سیاق این آیات توصیه به تقلید نیست و بلکه ضد آن است، می‌توان به تفسیر اثنی‌عشری ذیل آیه ۴۶ همین سوره اشاره کرد:
تبصره: حضرت ابراهيم عليه السلام اينجا هر چهار نوع كلام خود را در غايت حسن و انتظام بيان فرموده، زيرا اولا: عم خود را آگاه فرمود بر منع عبادت اصنام و اوثان؛ و بعد او را امر نمود به پيروى خود در نظر و استدلال و ترك تقليد؛ و بعد باز او آگاه نمود بر آنكه عقلا اطاعت شيطان جايز نيست؛ و در مرحله چهارم ختم كلام خود نمايد به وعيد زاجر از اقدام بر آنچه سزاوار است[3] .
ملاحظه می‌شود که صاحب تفسیر نه تنها از این آیه برداشت نکرده که حضرت ابراهیم(ع) راه تقلید را جلوی پای پدرش گذاشته است، بلکه برعکس آن را برداشت کرده است.
صفحه بالادستی: قرآن توصیه به تقلید نکرده
بازگشت به: فهرست
این نکته باید قابل توجه کسانی که خیال می‌کنند تقلید از خدا مجاز است هم باشد. مطلب تقلید از خدا هم مجاز نیست را ببینید. ↩︎
سایت الکتاب مشاهده منبع
↩︎