احادیثی که با آموزه‌های تقلید در تضادند
در این قسمت احادیثی را مرور می‌کنیم که با آنچه در تقلید به مردم یاد داده می‌شود در تضاد هستند:
- امام علی(ع): «لا تَسْتَوْحِشوا فی طَریقِ الْهَدی لِقِلَّهِ اهْلِهِ[1]»
هرگز درراه هدایت، به دلیل اینکه در آن راه و جاده، افراد کمی هستند وحشتتان نگیرد.
مطابق فتاوای اول رساله‌ها، مقلدین باید از مرجع اعلم تقلید کنند و برای شناختن مرجع اعلم هیچ راه عملی خاصی معرفی نشده به جز گواهی دو نفر عالم عادل یا گواهی عده‌ای از اهل علم[2]. طبیعی است در شرایطی که دو نفر عالم عادل برای بیشتر مراجع پیدا می‌شود، مردم به طور ناخودآگاه به کسی روی بیاورند که عالم‌های بیشتری به اعلمیت او و حق بودن فتواهایش گواهی می‌دهند. و این فرهنگ دقیقا نقطه مقابل آموزه‌ای است که امیرالمومنین(ع) فرموده‌اند. مطابق فرمایش ایشان، باید راه هدایت را شناخت، و حتی اگر عده کمی در آن راه قدم بزنند. بنابراین توصیه، اگر کسی حرف حق می‌زند و حقانیت حرفش با دلیل ثابت شد، پیروی از او ترجیح دارد حتی اگر هیچ کسی طرفدار او نباشد.
مشابه همین مضمون را در آیات قرآن هم داریم که به پیامبران و پیروان آنها دستور داده شده، اولین کسی باشند که تسلیم حقیقت می‌شوند:
قُلْ أَغَيْرَ اللَّهِ أَتَّخِذُ وَلِيًّا فَاطِرِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَهُوَ يُطْعِمُ وَلَا يُطْعَمُ قُلْ إِنِّي أُمِرْتُ أَنْ أَكُونَ أَوَّلَ مَنْ أَسْلَمَ وَلَا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِكِينَ ﴿انعام ١٤﴾.
بگو: آيا جز خداى را كه آفريننده آسمان‌ها و زمين است و او مى‌خوراند و خورانده نمى‌شود دوست و سرپرست بگيرم؟! بگو: هر آينه من فرمان يافته‌ام كه نخستين كسی باشم كه گردن نهاده است و البته از شرك‌آرندگان مباش.
شهید مطهری هم ضمن ذکر این حدیث به انتقاد از تقلید پرداخته‌اند[3].
حدیث بعدی هم به وضوح خلاف مبانی تقلید است:
- امام على(ع): إنَّ الحَقَّ لايُعرَفُ بِالرِّجالِ إعرِفِ الحَقَّ تَعرِف أهلَهُ[4].
حق با شخصيت‌ها شناخته نمى‌شود؛ حق را بشناس تا اهل آن را بشناسی.
در حالی که در تقلید، شناخت اشخاص عالم و عادل و به دنبال آن شناخت اعلم مبنای تشخیص احکام حق از باطل است، این حدیث معروف حضرت، دقیقا عکس آن را توصیه می‌فرماید که ابتدا باید احکام حق و باطل را شناخت تا بعد اهل آن را بتوان شناخت. سه حدیث زیر هم به همین دلیل مغایر رویکرد شخص‌محوری است که در تقلید ترویج می‌شود:
- پیامبر(ص): قَالَ غَرِيبَتَانِ كَلِمَةُ حِكْمَةٍ مِنْ سَفِيهٍ فَاقْبَلُوهَا وَ كَلِمَةُ سَفَهٍ مِنْ حَكِيمٍ فَاغْفِرُوهَا.[5]
دو چیز عجیب است: سخن حکیمانه از نادان، پس آن را بپذیرید، و سخن احمقانه از خردمند، پس آن را ببخشید.
- امام علی(ع): خُذُوا الْحِكْمَةِ وَ لَوْ مِنْ أَهْلِ الْمُشْرِكِينَ. (همان منبع)
حکمت را حتی از مشرکان هم بیاموزید.
- حضرت مسیح(ع): يَا مَعْشَرَ الْحَوَارِيِّينَ مَا يَضُرُّكُمْ مِنْ نَتْنِ الْقَطِرَانِ إِذَا أَصَابَكُمْ سِرَاجُهُ خُذُوا الْعِلْمَ مِمَّنْ عِنْدَهُ وَ لَا تَنْظُرُوا إِلَى عَمَلِهِ.(همان منبع)
امام باقر(ع) فرمود: حضرت عيسی(ع) فرمود: اى گروه حواريون، شما را بوى تعفن قطران (نوعی سوخت که در چراغ ریخته می شود) ضرر نمى‌رساند، وقتی نور آن به شما برسد؛ علم را از هر كه علم دارد بگيريد و به رفتارش نگاه نكنيد.
این را هم به عنوان یک #چالش مطرح می‌کنیم که اگر در دروس و سرفصل «اجتهاد و تقلید» هر یک از علما، اشاره‌ای به احادیث فوق شده و به نحوی دلالتشان علیه تقلید مورد بحث و بررسی قرار گرفته است، لطفا با ما به اشتراک بگذارید.
تکمیل می‌شود.
صفحه بالادستی: تقلید در روایات نفی شده
بازگشت به: فهرست